Bir web sitesi yayında olduğu sürece değişmeye devam eder. Yazılım bileşenleri güncellenir, sunucu ortamı değişebilir, tarayıcılar yeni sürümler çıkarır, güvenlik açıkları ortaya çıkar ve zaman içinde siteye yeni içerikler eklenir. Bu nedenle web sitesini bir kez yayınlayıp uzun süre teknik kontrol yapmadan kullanmak, çalışan bir sistemi gereksiz risk altında bırakır.
Web sitesi bakımı; sitenin güvenli, güncel, hızlı ve çalışır durumda kalması için yapılan düzenli teknik kontrollerin ve müdahalelerin bütünüdür. Kapsam, kullanılan altyapıya göre değişir. Bir kurumsal tanıtım sitesi ile müşteri hesabı, ödeme, ERP bağlantısı veya özel yönetim paneli bulunan bir web uygulamasının bakım ihtiyacı aynı değildir.
Web sitesi bakımında neler kontrol edilir?
Bakımın yalnızca yazılım güncellemekten ibaret olması yeterli değildir. Sağlıklı bir bakım sürecinde sitenin farklı katmanları birlikte değerlendirilir.
Yazılım ve altyapı güncellemeleri bunların başında gelir. İçerik yönetim sistemi, kullanılan eklentiler, kütüphaneler, framework'ler ve sunucu tarafındaki bileşenler zaman içinde yeni sürümlere geçebilir. Her güncellemenin doğrudan canlı sistemde uygulanması da doğru değildir. Özellikle sitenin kritik fonksiyonları varsa güncellemenin uyumluluğu kontrol edilmeli, gerektiğinde yedek alındıktan sonra işlem yapılmalıdır.
Güvenlik kontrolleri bakımın sürekli takip gerektiren bölümüdür. Güncel olmayan yazılımlar, gereksiz açık servisler, zayıf kullanıcı hesapları veya yanlış yapılandırılmış dosya izinleri risk oluşturabilir. Şüpheli dosya değişiklikleri, olağan dışı erişimler ve sistem hataları da incelenmesi gereken işaretler arasındadır.
Yedekleme ise yalnızca "yedek alınıyor" denilerek geçilecek bir konu değildir. Yedeğin hangi sıklıkla oluşturulduğu, nerede tutulduğu, kaç eski kopyanın saklandığı ve gerektiğinde gerçekten geri yüklenip yüklenemediği bilinmelidir. Kullanılamayan bir yedek, sorun yaşandığında yedek sayılmaz.
Performans kontrollerinde sayfa açılış süreleri, gereksiz büyüyen dosyalar, görseller, önbellekleme yapısı, veritabanı yükü ve sunucu kaynak kullanımı incelenebilir. Bir web sitesinin zamanla yavaşlaması tek bir nedene bağlı olmayabilir. Bu yüzden performans sorununa yalnızca görselleri küçülterek veya bir önbellek eklentisi kurarak yaklaşmak çoğu projede eksik kalır.
Formlar, menüler, arama alanları, üyelik işlemleri, ödeme adımları, üçüncü taraf servis bağlantıları ve yönetim paneli gibi işlevlerin çalışıp çalışmadığı da belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. Site ekranda açılıyor diye bütün fonksiyonlarının sorunsuz olduğu varsayılamaz.
Bakım yapılmazsa ne olabilir?
Bakımı aksayan bir web sitesi aylarca sorunsuz çalışabilir. Sorun da zaten burada başlar: Görünür bir problem olmaması, sistemin sağlıklı olduğu anlamına gelmez.
Eski bir bileşendeki güvenlik açığı uzun süre fark edilmeyebilir. Kullanılmayan fakat sunucuda bırakılan bir eklenti risk yaratabilir. İletişim formu teknik bir değişiklikten sonra e-posta göndermeyi bırakabilir. Bir entegrasyonun API yapısı değiştiğinde sipariş, stok veya müşteri verileri beklenen şekilde aktarılmayabilir.
Bazı problemler doğrudan gelir kaybına dönüşür. Teklif formunun çalışmaması, ödeme adımının hata vermesi veya mobil cihazlarda kritik bir butonun kullanılamaması buna yeter. Başka sorunlar ise daha yavaş ilerler: büyüyen veritabanı, gereksiz dosyalar, güncelliğini kaybeden kod veya giderek zorlaşan geliştirme süreçleri gibi.
Bakım bu nedenle arıza çıktıktan sonra yapılan tamirden farklıdır. Amaç, mümkün olan sorunları arızaya dönüşmeden yakalamak ve bir problem çıktığında geri dönüş yolunun hazır olmasını sağlamaktır.
Yedekleme neden bakım planının içinde olmalı?
Web sitesinde yapılacak ciddi bir teknik müdahaleden önce geri dönüş noktası bulunması gerekir. Yazılım güncellemesi, sunucu değişikliği veya kapsamlı kod düzenlemesi sırasında beklenmeyen bir uyumsuzluk yaşanabilir.
İyi planlanmış bir yedekleme sistemi yalnızca web sitesi dosyalarını değil, projenin yapısına göre veritabanını ve gerekli yapılandırmaları da kapsar. E-ticaret veya sürekli veri üreten sistemlerde yedekleme sıklığı özellikle önemlidir. Bir gün önceki yedeğe dönmek, son 24 saatte oluşan siparişlerin veya kayıtların kaybedilmesi anlamına gelebilir.
Yedeklerin yalnızca aynı sunucuda tutulması da tek başına yeterli koruma sağlamaz. Sunucunun tamamını etkileyen bir arıza veya erişim sorunu yaşandığında yedeğe de ulaşılamayabilir.
Bu nedenle bakım hizmeti değerlendirilirken "yedek alınıyor mu?" sorusunun yanında yedeğin kapsamı, saklama biçimi ve geri yükleme süreci de konuşulmalıdır.
Her web sitesi aynı bakım paketine ihtiyaç duymaz
Ayda birkaç kez içerik güncellenen kurumsal bir site ile gün boyunca sipariş alan bir e-ticaret sitesi aynı bakım planıyla yönetilmemelidir. Benzer şekilde özel yazılım kullanan, dış servislerle veri alışverişi yapan veya şirket içi sistemlerle entegre çalışan projelerin kontrol ihtiyacı daha farklı olabilir.
Bakım sıklığını belirlerken sitenin kullandığı teknoloji, ziyaretçi ve işlem yoğunluğu, veri değişim hızı, işletme açısından kritik fonksiyonları ve yaşanabilecek kesintinin etkisi dikkate alınmalıdır.
Bu yüzden hazır bakım paketindeki madde sayısından çok, paketin gerçekten kullanılan sisteme uygun olup olmadığına bakmak daha anlamlıdır.
Web sitesi bakım hizmeti seçerken nelere bakılmalı?
Bakım hizmetinde ilk sorulması gereken şey kapsamdır. "Teknik destek veriyoruz" ifadesi tek başına fazla bir şey anlatmaz.
Hangi güncellemelerin yapıldığı, güvenlik kontrollerinin nasıl yürütüldüğü, yedekleme sorumluluğunun kimde olduğu, kritik bir hata durumunda nasıl hareket edildiği ve destek taleplerinin nasıl kaydedildiği açık olmalıdır.
Müdahale öncesinde yedek alınması, yapılan değişikliklerin kayıt altında tutulması ve taleplerin önceliklendirilmesi özellikle aktif kullanılan sistemlerde önemlidir. Piasoft da Bakım & Destek hizmetinde taleplerin kayıt altına alınması, önceliklendirilmesi ve yapılan işlemlerin takip edilmesi üzerine kurulu bir süreç tanımlıyor.
Hizmet sağlayıcının mevcut sistemi anlayabilecek teknik yetkinliğe sahip olması da gerekir. Bir sitenin hangi teknolojiyle geliştirildiğini bilmeden sağlıklı bir bakım kapsamı oluşturmak mümkün değildir. PHP tabanlı özel yazılım, hazır içerik yönetim sistemi veya özel entegrasyon kullanan projelerin müdahale biçimleri birbirinden ayrılır.
Bir başka ölçüt erişilebilirliktir. Kritik bir sorun yaşandığında kime ulaşılacağı, talebin hangi kanaldan açılacağı ve müdahale sürecinin nasıl ilerlediği baştan belli olmalıdır. Piasoft, bakım ve destek talepleri için kayıt ve önceliklendirmeye dayalı bir çalışma modeli kullandığını ve destek taleplerine en geç 24 saat içinde geri dönüş sağladığını belirtiyor.
Başka bir firma tarafından yapılan web sitesi devralınabilir mi?
Çoğu durumda evet, ancak devralma işlemi doğrudan bakım sözleşmesiyle başlamamalıdır. Önce mevcut yapının incelenmesi gerekir.
Kaynak kodlara ve yönetim paneline erişim, hosting ve alan adı hesapları, kullanılan teknolojiler, lisanslar, üçüncü taraf servisler, veritabanı yapısı, yedeklerin durumu ve mevcut teknik problemler belirlenmelidir. Projenin dokümantasyonu varsa ayrıca incelenir.
Özellikle uzun süredir müdahale edilmemiş bir sitede ilk inceleme sırasında eski yazılımlar, kullanılmayan bileşenler, güvenlik riskleri veya daha önce yapılan geçici çözümler ortaya çıkabilir. Bunların bakım kapsamına mı girdiği, yoksa ayrı bir iyileştirme çalışması mı gerektirdiği baştan ayrılmalıdır.
Piasoft, daha önce başka firmalar tarafından geliştirilmiş web siteleri için analiz sonrasında bakım ve destek hizmeti verebildiğini belirtiyor. Mevcut sitenin artık ihtiyaçları karşılamadığı durumlarda ise bakım yerine altyapının veya arayüzün yenilenmesi daha doğru olabilir. Böyle bir ihtiyaçta Web Tasarım hizmeti ayrıca değerlendirilebilir.
Bakım ile geliştirme aynı şey değildir
Bu ayrım hizmet kapsamındaki anlaşmazlıkları önler.
Çalışan bir fonksiyondaki hatanın giderilmesi, güvenlik güncellemesi uygulanması veya mevcut sistemin performansının kontrol edilmesi bakım kapsamında değerlendirilebilir. Yeni bir üyelik sistemi eklemek, farklı bir ödeme altyapısını entegre etmek, yönetim paneline yeni modül geliştirmek veya sitenin tasarımını baştan değiştirmek ise geliştirme işidir.
Bakım sözleşmesinde hangi işlerin rutin hizmete dahil olduğu, hangi taleplerin ayrıca projelendirileceği açıkça yazılmalıdır. Aksi halde işletme her değişikliği bakım kapsamında beklerken hizmet sağlayıcı yalnızca teknik arızaları kapsadığını düşünebilir.
Bakım, web sitesinin iş sürekliliğinin parçasıdır
Aktif bir web sitesi artık yalnızca şirket hakkında bilgi veren birkaç sayfadan oluşmayabilir. Teklif talepleri burada toplanabilir, reklam kampanyaları siteye trafik gönderebilir, müşteriler formları kullanabilir, satış yapılabilir veya şirket içindeki başka sistemlerle veri alışverişi gerçekleşebilir.
Site bu süreçlerden birine bağlıysa teknik bakım da doğrudan işletmenin çalışma düzeniyle ilgilidir.
Bu nedenle güvenlik kontrolü, güncelleme ve yedekleme ayrı ayrı yapılan rastgele işlemler yerine planlı bir süreç olarak ele alınmalıdır. Piasoft; aktif web siteleri ve web yazılımları için mevcut yapıyı inceleyerek bakım, güvenlik, performans ve teknik destek ihtiyaçlarını değerlendirebiliyor. Başka bir ekip tarafından geliştirilmiş projeler de teknik analiz sonrasında devralınabiliyor. Ayrıntılı kapsam Bakım & Destek sayfasında yer alıyor.