Bir web sitesi yayında olduğu sürece değişmeye devam eder. Sunucu tarafında yeni sürümler çıkar, kullanılan yazılım ve eklentiler güncellenir, güvenlik açıkları kapatılır, tarayıcılar değişir ve siteye eklenen içerikler zamanla teknik yük oluşturur. Bu yüzden web sitesini bir kez yaptırıp yıllarca aynı şekilde çalışmasını beklemek, işletme açısından gereksiz bir risk yaratır.
Bakım hizmetinin temel amacı sürekli değişiklik yapmak değildir. Asıl amaç, çalışan yapının çalışmaya devam ettiğinden emin olmaktır. Bunun için güncellemelerin, yedeklerin, güvenlik durumunun, performansın ve kritik fonksiyonların belirli aralıklarla kontrol edilmesi gerekir.
Bir web sitesinde sorun yaşandığında maliyet yalnızca teknik müdahale bedeliyle sınırlı kalmayabilir. İletişim formu çalışmıyorsa potansiyel müşteriler ulaşamaz. Ürün veya hizmet sayfaları açılmıyorsa reklam trafiği boşa gidebilir. Yönetim paneline erişilemiyorsa içerik güncellemek mümkün olmaz. Site tamamen erişilemez durumdaysa sorun doğrudan satış, pazarlama ve kurumsal iletişim süreçlerine taşınır.
Bu nedenle düzenli bakım, özellikle aktif olarak müşteri veya talep üreten web sitelerinde iş sürekliliğinin bir parçası olarak ele alınmalıdır.
Web sitesi bakımında neler kontrol edilir?
Bakım kapsamı sitenin kullandığı teknolojiye göre değişir. WordPress tabanlı bir kurumsal site ile özel geliştirilmiş bir web uygulamasının ihtiyaçları aynı değildir. Yine de sağlıklı bir bakım sürecinde bazı kontroller ortaklaşır.
Yazılım altyapısının güncelliği bunların başında gelir. İçerik yönetim sistemi, kullanılan kütüphaneler, eklentiler veya sunucu bileşenleri eski kaldığında güvenlik ve uyumluluk sorunları ortaya çıkabilir. Her güncellemeyi kontrol etmeden doğrudan canlı sisteme uygulamak da doğru değildir. Yeni sürüm mevcut tema, özel kod veya başka bir bileşenle çakışabilir. Güncellemenin etkisinin değerlendirilmesi, gerektiğinde önce yedek alınması ve sonrasında temel fonksiyonların test edilmesi gerekir.
Güvenlik kontrolü de yalnızca SSL sertifikasının aktif olup olmadığına bakmaktan ibaret değildir. Yönetici hesapları, yetkilendirmeler, güncel olmayan yazılım bileşenleri, şüpheli dosya değişiklikleri, erişim yöntemleri ve sunucu yapılandırması kullanılan sisteme göre incelenebilir. Amaç, müdahale gerektiren bir durumu mümkün olduğunca erken fark etmektir.
Performans tarafında ise yavaşlayan sayfaların nedenini bulmak gerekir. Büyük görseller, zamanla büyüyen veritabanları, gereksiz çalışan kodlar, üçüncü taraf servisler veya sunucu kaynakları performansı etkileyebilir. “Site yavaş” demek teşhis değildir; bakım hizmetinin değerli olduğu yer sorunun kaynağını ayırabilmesidir.
Formlar, arama alanları, üyelik işlemleri, ödeme adımları, API bağlantıları veya işletmeye özel fonksiyonlar da bakım kapsamına göre kontrol edilmelidir. Ana sayfanın açılıyor olması sitenin tamamının düzgün çalıştığı anlamına gelmez. İnsanlık web sitesini görünce ilk olarak logoya bakmaya eğilimli olsa da işletmenin parasını genellikle arka taraftaki çalışan süreçler korur.
Yedek almak yetmez, yedeğin kullanılabilir olması gerekir
Web sitesi bakımında en sık hafife alınan konulardan biri yedeklemedir.
Bir yedekleme sisteminin bulunması iyi bir başlangıçtır ancak tek başına güvence sayılmaz. Yedeğin hangi sıklıkta alındığı, nerede tutulduğu, kaç eski sürümün korunduğu ve gerektiğinde geri yüklenip yüklenemediği bilinmelidir.
Örneğin yalnızca aynı sunucuda tutulan bir yedek, sunucunun tamamını etkileyen bir problemde yeterli koruma sağlamayabilir. Günler önce bozulmuş bir sistem sürekli olarak yeniden yedekleniyorsa eldeki son yedeğin de hatalı olması mümkündür.
Bu yüzden bakım planında yedekleme politikasının açık olması gerekir. Özellikle sık güncellenen, form verisi toplayan, sipariş alan veya işletmenin operasyonuyla bağlantılı çalışan sistemlerde veri kaybı toleransı ayrıca değerlendirilmelidir.
Bakım yapılmayan bir web sitesinde ne olabilir?
Bakım yapılmadığında sitenin mutlaka saldırıya uğrayacağını veya kısa sürede çalışmaz hâle geleceğini söylemek doğru olmaz. Risk, sitenin teknolojisine, barındırıldığı altyapıya, kullanılan bileşenlere ve kullanım yoğunluğuna göre değişir.
Sorun şudur: Bakım yapılmadığında işletmenin bu riskleri fark etme ihtimali azalır.
Uzun süredir güncellenmeyen bir bileşende bilinen bir güvenlik açığı bulunabilir. Sunucu tarafında yapılan bir değişiklik eski kodla uyumsuzluk yaratabilir. Bir form hata vermeye başlayabilir ancak site ziyaretçisi dışında kimse bunu haftalarca fark etmeyebilir. Disk alanı dolabilir. Sertifika yenilemesinde problem çıkabilir. Siteye sonradan eklenen yüksek boyutlu dosyalar yükleme sürelerini artırabilir.
Tek tek bakıldığında küçük görünen bu olayların ortak özelliği, çoğunun site tamamen çöktükten sonra değil daha erken tespit edilebilmesidir.
Planlı bakımın farkı burada ortaya çıkar.
Mevcut bir web sitesi başka bir firmaya devredilebilir mi?
Evet. Web sitesinin bakımını mutlaka siteyi ilk geliştiren firma yapmak zorunda değildir.
Fakat devir işlemi doğrudan “erişim bilgilerini gönderelim, bakım başlasın” şeklinde yürütülmemelidir. Yeni teknik ekibin önce mevcut sistemi incelemesi gerekir.
Alan adı yönetimi, hosting veya sunucu erişimleri, kaynak kodlar, veritabanı, SSL yapılandırması, kullanılan servisler, lisanslar, yönetim paneli, e-posta bağlantıları, üçüncü taraf entegrasyonlar ve mevcut yedekleme düzeni mümkün olduğu ölçüde belirlenmelidir.
Özel geliştirilmiş bir yazılım söz konusuysa kod yapısı ve mevcut teknik borç ayrıca değerlendirilir. Dokümantasyon bulunmayan projelerde inceleme süresi doğal olarak artabilir.
Bu ön inceleme önemli bir ayrım yaratır: Yeni hizmet sağlayıcı yalnızca mevcut sorunları devralmaz; hangi sistemin sorumluluğunu aldığını da bilir.
Piasoft, daha önce farklı ekipler tarafından geliştirilmiş web sitelerini analiz ettikten sonra bakım ve destek kapsamına alabiliyor. Firmanın Bakım & Destek hizmeti kapsamında güncelleme, güvenlik, performans ve teknik destek süreçleri yürütülüyor; talepler kayıt altına alınarak önceliklendiriliyor. (Piasoft)
Bakım hizmeti seçerken neye bakılmalı?
Bakım teklifi değerlendirirken yalnızca aylık ücrete bakmak yanıltıcıdır. İki firmanın “web sitesi bakım hizmeti” adı altında sunduğu işler birbirinden oldukça farklı olabilir.
Önce kapsamın açık biçimde tanımlanması gerekir. Güncellemeler kim tarafından yapılacak? Yedekleme hizmete dahil mi? Güvenlik kontrolleri hangi düzeyde yürütülecek? Mevcut hataların giderilmesi bakım kapsamında mı, ayrıca mı ücretlendirilecek? İçerik değişiklikleri ve yeni geliştirmeler nasıl ele alınacak?
Müdahale süreci de bilinmelidir. Kritik bir arızayla normal bir içerik talebinin aynı sırada beklemesi sağlıklı bir destek modeli değildir. Talebin nasıl açıldığı, nasıl önceliklendirildiği ve yapılan işlemlerin takip edilip edilmediği hizmet kalitesini doğrudan etkiler.
Piasoft kendi bakım ve destek sürecinde taleplerin kayıt altına alındığını, önceliklendirildiğini ve planlanan süreler içinde ele alındığını belirtiyor. Firma ayrıca destek taleplerine en geç 24 saat içinde dönüş yaptığını, acil ve kritik durumları daha kısa sürede değerlendirdiğini ifade ediyor. (Piasoft)
Bir diğer konu yetkinliktir. Hazır içerik yönetim sistemleri, PHP tabanlı özel projeler, yönetim panelleri veya entegrasyon kullanan sistemlerin bakım ihtiyaçları aynı değildir. Hizmeti verecek ekibin mevcut teknolojiyi gerçekten yönetebildiğinden emin olmak gerekir.
Bakım ile geliştirme aynı şey değildir
Web sitesinde mevcut bir hatanın giderilmesi bakım kapsamında değerlendirilebilirken yeni bir bayi modülü geliştirmek, CRM entegrasyonu eklemek veya kullanıcı akışını baştan tasarlamak ayrı bir geliştirme projesidir.
Bu ayrımın sözleşme veya hizmet kapsamında açık olması iki taraf için de işleri kolaylaştırır.
İyi yürütülen bakım süreci yine de geliştirme kararlarını besler. Sürekli yavaşlayan bir bölüm, sık hata veren eski bir modül veya işletmenin artık ihtiyacını karşılamayan yönetim ekranı takip sırasında görünür hâle gelir. Bazı sorunları tekrar tekrar onarmak yerine ilgili bölümü yeniden geliştirmek daha doğru olabilir.
Piasoft da web tasarım ve özel yazılım çalışmalarını yayın sonrası teknik destekten ayrı fakat birbirini tamamlayan süreçler olarak ele alıyor. İşletmenin mevcut sisteminde bakımın ötesinde yapısal değişiklik gerekiyorsa web tasarım hizmeti veya ihtiyaca özel yazılım geliştirme kapsamında yeni bir çalışma planlanabiliyor. (Piasoft)
Web sitesi aktif olarak satışa, müşteri kazanımına, kurumsal iletişime veya şirket içi süreçlere hizmet ediyorsa teknik bakımın “site bozulursa bakarız” yaklaşımıyla yönetilmesi gereksiz bir belirsizlik yaratır. Güncellemelerin kontrollü yapılması, güvenlik durumunun izlenmesi, yedeklerin düzenli tutulması ve sorun çıktığında sistemi tanıyan bir teknik ekibin bulunması, web sitesini tek seferlik bir proje olmaktan çıkarıp yönetilebilir bir işletme altyapısına dönüştürür.
Mevcut sitesini başka bir ekipten devralmak isteyen işletmeler de sıfırdan web sitesi yaptırmak zorunda değildir. Önce sistemin teknik durumu incelenebilir, erişimler ve riskler belirlenebilir, ardından uygun bir bakım planı oluşturulabilir. Piasoft’un mevcut web siteleri için sunduğu inceleme, devralma ve sürdürülebilir teknik destek yaklaşımının ayrıntıları Bakım & Destek sayfasında yer alıyor. (Piasoft)