Bir web sitesini devralırken ilk iş yeni özellik eklemek ya da tasarımı değiştirmek değildir. Önce mevcut sistemin ne durumda olduğunu anlamak gerekir. Çünkü dışarıdan sorunsuz görünen bir site; güncellenmeyen yazılımlar, erişilemeyen yönetim hesapları, çalışmayan yedekler veya yıllardır dokunulmamış bir sunucu yapılandırması üzerinde çalışıyor olabilir.
Özellikle site başka bir ajans, geliştirici veya şirket içi ekip tarafından hazırlanmışsa devir süreci yalnızca kullanıcı adı ve şifre tesliminden ibaret görülmemelidir. Teknik altyapının, erişimlerin ve sorumlulukların birlikte incelenmesi gerekir.
Önce tüm erişimler netleştirilmeli
Alan adı, hosting hesabı, sunucu, yönetim paneli, veritabanı, FTP/SFTP veya SSH erişimi, kurumsal e-posta hesapları ve varsa CDN, DNS ya da üçüncü taraf servisler ayrı sistemlerde tutulabilir.
Bu hesaplardan yalnızca birine erişebilmek sitenin kontrolünün tamamen sizde olduğu anlamına gelmez.
Örneğin web sitesinin yönetim paneli çalışıyor olabilir ancak alan adı eski hizmet sağlayıcının hesabında kalmış olabilir. Benzer şekilde sunucu erişimi mevcutken DNS kayıtlarını yöneten hesaba ulaşılamaması, ileride yapılacak taşıma veya e-posta düzenlemelerinde sorun çıkarabilir.
Devir sırasında hangi hesabın kime ait olduğu, hangi e-posta adresinin hesap sahibi olarak kayıtlı bulunduğu ve iki aşamalı doğrulamanın kimin cihazına bağlı olduğu kontrol edilmelidir. Eski kullanıcıların erişimleri de ihtiyaç kalmadığında kaldırılmalıdır.
Altyapının ne olduğu tahmin edilmemeli
İkinci aşama sitenin teknik envanterini çıkarmaktır.
Hazır bir içerik yönetim sistemi mi kullanılıyor, özel yazılım mı geliştirilmiş, hangi programlama dili ve veritabanı devrede, hangi eklentiler veya harici servisler sisteme bağlı? Kod deposu bulunuyor mu? Canlı site dışında test ortamı var mı?
Özel geliştirilmiş eski projelerde dokümantasyon bulunmayabilir. Kodun çalışıyor olması da bakımının kolay olduğu anlamına gelmez. Kullanılan kütüphaneler, sunucu sürümü ve uygulamanın bağımlılıkları incelenmeden yapılan bir güncelleme çalışan bölümlerin bozulmasına yol açabilir.
Bu nedenle eski projelerde doğrudan toplu güncelleme yapmak yerine önce mevcut yapı kayda alınmalı, mümkünse test ortamında denenmeli ve değişiklikler kontrollü biçimde canlı sisteme aktarılmalıdır.
Güncel olmayan bileşenler güvenlik riski yaratabilir
Web sitesinin kullandığı yazılım, eklenti, tema, framework ve sunucu bileşenlerinin sürümleri kontrol edilmelidir.
Buradaki amaç yalnızca ekranda görünen “güncelleme mevcut” bildirimlerini kapatmak değildir. Eski bir bileşenin güncellenmesi başka bir bileşenle uyumsuzluk yaratabilir. Güncellemeden önce bağımlılıkları ve mevcut kod üzerindeki etkileri görmek gerekir.
Aynı inceleme sırasında kullanılmayan eklentiler, unutulmuş yönetici hesapları, eski test dosyaları, açık dizinler, gereksiz servisler ve şüpheli dosya değişiklikleri de kontrol edilmelidir.
SSL sertifikasının geçerliliği ve yenileme mekanizması da bu kapsamın parçasıdır. Sertifika bugün çalışıyor olabilir; otomatik yenileme yanlış yapılandırılmışsa sorun ancak süresi dolduğunda ortaya çıkar.
Yedek var mı sorusu yeterli değil
“Yedek alınıyor” bilgisi ancak yedeğin nerede tutulduğu, ne sıklıkta oluşturulduğu ve gerçekten geri yüklenip yüklenemediği biliniyorsa anlamlıdır.
Web sitesi yedeği çoğu projede en az iki parçadan oluşur: dosyalar ve veritabanı. Kullanıcı yüklemeleri, ürün görselleri veya uygulamanın ürettiği başka veriler farklı dizinlerde ya da harici depolama servislerinde bulunabilir.
Yedeklerin yalnızca sitenin çalıştığı sunucuda tutulması da yeterli değildir. Sunucunun tamamının kaybedildiği bir arızada aynı makinedeki yedekler de erişilemez hâle gelebilir.
Devir sırasında mevcut yedek politikası incelenmeli ve mümkünse geri yükleme testi yapılmalıdır. Çünkü ihtiyaç duyulduğunda açılamayan bir arşiv dosyası, pratikte yedek değildir.
Formları sadece ekranda test etmeyin
Eski sitelerde en sık gözden kaçan alanlardan biri formlar ve arka plandaki iş akışlarıdır.
İletişim formu gönderildiğinde ekranda “Mesajınız alındı” yazması, mesajın gerçekten ilgili kişiye ulaştığını kanıtlamaz. E-posta sunucusundaki bir değişiklik, hatalı SMTP ayarı veya spam filtreleri nedeniyle gönderimler sessizce başarısız olabilir.
İletişim, teklif, üyelik, sipariş, rezervasyon ve benzeri kritik işlemler baştan sona test edilmelidir. Veri veritabanına kaydoluyor mu, doğru kişiye bildirim gidiyor mu, kullanıcı doğru yanıtı görüyor mu?
Site bir CRM, ERP, ödeme sistemi, kargo servisi, harita hizmeti veya başka bir API ile konuşuyorsa bu entegrasyonların da ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Harici servislerin sürüm veya erişim politikaları değiştikçe yıllardır çalışan bir bağlantı beklenmedik şekilde kesilebilir.
Performans sorununun kaynağı bulunmalı
Yavaş çalışan eski bir siteyi hızlandırmak için hemen önbellek eklentisi kurmak iyi bir teşhis yöntemi değildir.
Önce sorunun nerede olduğu belirlenmelidir. Büyük görseller, gereksiz JavaScript dosyaları, ağır veritabanı sorguları, sunucu kaynaklarının yetersizliği, hatalı önbellekleme veya üçüncü taraf servisler aynı belirtiyi yaratabilir.
Sunucu kaynak kullanımı, hata kayıtları, veritabanı boyutu ve uygulamanın yanıt süreleri birlikte incelendiğinde müdahalenin nereye yapılacağı daha net görülür.
Trafiği yüksek veya satış ve talep toplama süreçlerinde kullanılan sitelerde izleme mekanizması da değerlendirilmelidir. Sorunun müşteriden gelen telefonla öğrenilmesi pek etkileyici bir izleme sistemi sayılmaz.
SEO tarafında devir sırasında yapılan küçük hata pahalı olabilir
Teknik bakım sırasında SEO yapısının yanlışlıkla değiştirilmemesi gerekir.
Mevcut URL'ler, yönlendirmeler, canonical etiketları, robots.txt, sitemap dosyaları ve indeksleme ayarları kontrol edilmelidir. Analytics, Search Console ve reklam ölçüm araçlarının erişimlerinin kime ait olduğu da devir kapsamına alınmalıdır.
Özellikle site başka bir sunucuya taşınacak veya altyapısı değiştirilecekse URL yapısını gereksiz yere değiştirmek mevcut organik görünürlüğü etkileyebilir. Eski adreslerin değiştirilmesi gerekiyorsa yönlendirme planı hazırlanmalıdır.
Bakım kapsamı baştan tarif edilmeli
Bir firmadan “web sitesi desteği” almak tek başına hizmetin kapsamını anlatmaz.
Bakım sözleşmesinde hangi işlerin rutin bakım içinde olduğu netleşmelidir. Yazılım ve güvenlik güncellemeleri, yedekleme kontrolü, form testleri, hata takibi, performans incelemesi ve küçük teknik müdahaleler bakım kapsamında olabilir. Yeni bir modül geliştirmek veya sitenin tasarımını baştan değiştirmek ise ayrı proje olarak değerlendirilebilir.
Kritik arızalara nasıl müdahale edildiği de önemlidir. Destek taleplerinin hangi kanaldan açıldığı, taleplerin kayıt altına alınıp alınmadığı ve önceliklendirme yönteminin bulunup bulunmadığı hizmet kalitesini doğrudan etkiler.
Piasoft'un Bakım & Destek hizmetinde de web siteleri ve web yazılımları için güncelleme, güvenlik, performans ve teknik destek süreçleri planlı bir bakım modeli içinde ele alınıyor. Başka bir firma tarafından geliştirilmiş mevcut siteler de teknik analiz sonrasında bakım ve destek kapsamına alınabiliyor.
Devralma öncesinde sitenin gerçek durumu görülmeli
Eski bir web sitesinde yapılacak ilk değerlendirme, “çalışıyor mu?” sorusundan daha kapsamlı olmalıdır.
Alan adı ve sunucu erişimleri eksiksiz mi? Güncelleme yapılabilecek durumda mı? Bilinen veya gözle görülür güvenlik sorunları var mı? Yedekler çalışıyor mu? Formlar ve entegrasyonlar gerçekten veri iletiyor mu? Hata kayıtlarında tekrarlayan sorunlar bulunuyor mu? Kod üzerinde güvenli biçimde geliştirme yapılabilir mi?
Bu inceleme, bakım maliyetinin de daha sağlıklı belirlenmesini sağlar. Düzenli bakımı yapılmış bir kurumsal siteyle yıllardır güncellenmemiş, erişimleri eksik ve dokümantasyonu bulunmayan özel yazılım aynı kapsamda değerlendirilemez.
Bazı projelerde mevcut altyapıyı koruyup düzenli bakım yapmak doğru seçimdir. Bazılarında ise eski sistemi sürekli yamamak yerine kontrollü bir yenileme daha mantıklı olabilir. Bu karar sitenin yaşı üzerinden değil, teknik incelemenin bulguları üzerinden verilmelidir.
Piasoft, mevcut web sitelerini ve web yazılımlarını teknik açıdan inceleyerek uygun projelerde devralma, bakım, güncelleme ve sürdürülebilir teknik destek süreçlerini üstlenebiliyor. Site artık mevcut altyapıyla sağlıklı biçimde ilerleyemiyorsa kurumsal web tasarım kapsamında yenileme seçeneği de değerlendirilebilir.
Web sitesi işletmenin teklif, satış, iletişim veya operasyon süreçlerine dokunuyorsa bakım işi “bir şey bozulunca aranacak teknik kişi” seviyesinde kalmamalıdır. Düzenli yedekleme, güvenlik kontrolleri, güncellemeler ve çalışan sistemlerin periyodik testi doğrudan iş sürekliliğinin parçasıdır.